In die de oe | Naschet su Telefono Azzurro

de Lisandru Beccu

S'ente pro sa defensa de sos deretos de sos pitzinnos nascheit in die de oe. Fiat s'8 de làmpadas de su 1987. Su Telefono Azzurro fuit un'idea de Ernesto Caffo, professore de neuropsichiatria infantile in s'Universidade de Mòdena e de Règgio Emìlia, e sa punna sua fiat e abarrat sa de sustènnere e de ascurtare sos pitzinnos chi pedint agiudu. Unu puntu de riferimentu pro denuntziare violèntzias, abusos, abbandonos, fuas dae domo e pro àteras emergèntzias chi pertocant sos pitzinnos. In sos ùrtimos annos est crèschidu s'impinnu de s'ente contra a sa tziber-violèntzia, chi si manifestat mescamente cun s'impreu de sas retes sotziales. Ocannu su Telefono Azzurro crompet 30 annos de atividade.

In die de oe | S'Oms nche catzat s'omosessualidade dae s'elencu de sas maladias mentales

de Lisandru Beccu

Su 17 de maju est una data istòrica. 27 annos a oe, su 1990, s'Oms (Organizatzione mundiale de sa salude) nche catzeit s'omosessualidade dae sa lista de sas maladias mentales, definende·la pro sa prima borta “una variante naturale de su cumportamentu umanu”. Est pro custu chi cada annu, dae su 2004, in totu su mundu si tzèlebrat sa die mundiale contra a s'omofobia. Su de sa discriminalizatzione de s'omosessualidade est istadu unu caminu longu, cumintzadu cun sas protestas dae sos primos annos '70, ma chi ancora oe, in sa sotziedade atuale cheret praticadu.

In die de oe | Sufràgiu universale in Sudàfrica

de Maurìtziu Sale

Deretos lìberos

Su 27 de abrile 1994 nch’ammanieint sas primas eletziones democràticas cun sufràgiu abertu a totu sas etnias e gèneres. Disafiu eletorale in ue nche setzeint a Nelson Mandela, su cabu de su Anc (su Cungressu natzionale africanu), comente presidente. A pustis suo crompeit su tempus de Thabo Mbeki, su  1999. Su tempus intre su regime de s'apartheid e su cursu polìticu nou fiat gestidu dae unu tribunale particulare chi aiant istituidu su 1995, in Tzitade de su Cabu: sa Cummissione pro sa veridade e sa Recuntziliatzione. Sas cunditziones de vida pro sos nieddos non fiant galu lèbias e galu difìtzile e longu fiat su caminu issoro conca a sos deretos parìviles, ma a sa segura s’àndala nche fiat singiada e su venidore si nche lughiat ecuànime e pàsidu. Su guvernu sudafricanu a sas primas fiat sutapostu a sas polìticas liberistas de su Fundu monetàriu internatzionale chi, semper prontu che sole de giustìtzia, si presentat a ue si siat b’apat ite mòlere cando sos guvernos si ponent dèpidos malos a nche catzare. Grandu conchista duncas, grandu passu conca a sa democratzia, su 1994, ma a dolu mannu, galu non fiant garantidos a totus sos servìtzios sotziales mìnimos, allegamus de abba, de istrutzione, de salude.  E in sos chirros esternos de sas tzitades sos pòberos galu nche fiant innedda dae s’istadu de tzitadinos reconnotos.

In die de oe | Cojuios omosessuales, su Bèlgiu crompiat segundu

de Maurìtziu Sale

Deretos West. Url imàgine

Su Bèlgiu est  su segundu istadu in su mundu chi at aprovadu – reconnoschende·lu cun una lege – su cojuiu intre persones omosessuales. Sa lege est nàschida, comente fiat acontèssidu in Olanda - su primu paisu a las reconnòschere, in su 2000 -  cando su podere fiat in manos de  sos progressistas làicos. Fiat su 30 de ghennàrgiu de su 2003, duncas non sèculos a como, ma in tempus reghente. Pro unos cantos meses est abarradu in vigore su bedu pro sos omosessuales istràngios, posca cantzelladu cun una regulamentatzione noa, in vigore dae su 2004. Sas règulas noas previdint, sena leare in cunsideru su sessu de sos chi si cherent cojuare inie, chi nessi unu de sos duos interessados siat residente in Bèlgiu mìnimu  tres meses. Sas règulas noas cunsentint fintzas s’adotzione cungiunta de minores  siat chi siant fìgios naturales de unu de sos duos isposos, siat chi siant fìgios de ànima, leados duncas dae un’istitutu autorizadu. Unas cantas curiosidades:  a su 12 de trìulas, in su 2015 sas crobas omossessuales in Bèlgiu nche fiant cròmpidas a 1.968; dae sos datos resurtat chi siat Anversa, sa tzitade in ue b’at prus cojuios momosessuales; pro su chi pertocat imbetzes sos divòrtzios paret chi intre sas crobas lèsbicas de su 2013, su 7,4%  siat oe iscrobada o divortziada; sa proportzione pro sas crobas de sessu maschile est de su 4,7%.

Autodeterminatzione feminile, su passu a dae in segus de su guvernu polacu

de Lisandru Beccu

Deretos The Guardian. Url imàgine

Eris sos legisladores polacos nch'ant ritiradu su progetu de lege pro s'introdutzione de su dennegu de istrumìngiu. A sa lestra, su parlamentu s'est àpidu inghiriadu dae sas protestas e dae sas manifestatziones de pratza e sa proposta non nch'at coladu su votu.

Unu "day" nou pro nàrrere a sas fèminas cando e comente procreare

de Màuru Piredda

In inglesu, ma finamentas in s'italianu mediàticu oramai anglizadu, b'at unu tèrmine chi podet agiuare: mansplain. S'Urban dictionary, unu vocabulàriu in lìnia dedicadu a sos neologismos de sa limba de Shakespeare, nos narat chi est su gosu chi proat s'òmine cando, sende mascru e movende dae s'atinu de tènnere resone, frunit acrarimentos in manera pagu dìliga e pagu pretzisa. Est a nàrrere: «fèmina, ti agiuo a cumprèndere ite ses e ite depes fàghere in custa sotzieade». Si pigamus in cunsideru unu pdf chi agatamus in su situ internet de su ministèriu de sa Salude (mancari su ministru siat fèmina) podimus agatare un'esèmpiu de custu acostiamentu: «Sas giòvanas depent ischire chi sa "ventana fèrtile" est limitada e vulneràbile e chi sa calidade de sos ovotzitas si reduit manu manu chi si creschet, mescamente a pustis de sos 35 annos, cando divenit prus difìtzile a cuntzepire unu pitzinnu». Su pdf est tituladu "Pranu natzionale pro sa fertilidade".

Ordinàntzias anti-burkini in Frantza, su Consìgiu de istadu: «un'atentadu a sas libertades personales»

de Màuru Piredda

Deretos Afp. Url imàgine

Su Consìgiu de istadu frantzesu at botzadu s'ordinàntzia chi unas cantas amministratziones locales aiant emìtidu contra a s'impreu de su burkini in sas prajas. Sa sentèntzia pertocat su dispositivu aprovadu dae sa Comuna de Villeneuve-Loubet, in sa Costera biaita. Sos giùighes frantzesos si sunt espressados movende dae unu recursu de duos assòtzios: sa Lega pro sos deretos de s'òmine e su Comitadu contra a s'islamofobia in Frantza. Su giudìtziu de su Consìgiu de istadu arribat a pustis de su pàrrere de su Tribunale amministrativu de Nitza chi, a s'imbesse, aiat refudadu su recursu. Como b'at àteras 30 Comunas chi mantenent in vigèntzia s'ordinàntzia cuntestada, ma su provedimentu de oe at èssere aplicadu, deretu, s'in casu b'apat recursos che a su de sos duos assòtzios. Pro sos giùighes frantzesos s'ordinàntzia cuntestada est un'atendadu grae a sas libertades personales.

Burkini, chistione de laitzidade. E de carenas

de Màuru Piredda

Deretos Anoek De Groot/AFP/Getty Images. Url imàgine

Pro sa grandu massa de letores e de tele-ispetadores est essende a campu in custas dies, ma su burkini (o burqini, ambos màrchios registrados) tenet 13 annos de vida. A Aheda Zanetti, australiana cun sambenadu italianu ma cun raighinas libanesas, una prima ispiratzione li fiat bènnida osservende sa neta gioghende a netball (giogu simigiante a su basket). S'hijad no andaiat bene, mègius unu liòngiu nou, un'ispètzia de cugùgiu adatu a s'isport e, a su matessi tempus, a sos pretzetos religiosos. A pustis arribeit su burkini, neologismu intre burka e bikini, a tales chi sas pitzocas esserent a tretu de praticare su nàdigu sena problemas. Ideas premiadas dae su mercadu, sas de Zanetti. Idea, sa de su burkini, chi permitit a sas fèminas islàmicas de si godire su mare che a sas chi si ponent in bikini o a sas chi istant a titas nudas. Idea, però, chi no agradat a unos cantos sìndigos frantzesos e a su primu ministru Manuel Valls.

Springsteen contra a is leges transfòbicas. Su Boss nche cantzellat su cuntzertu suo in Greensboro

de Màuru Piredda

Deretos lìberos  URL imàgine

Bruce Springsteen, cras, diat àere dèvidu sonare in Greensboro. «Ma, comente ischimus – est issu etotu a ddu nàrrere –, sa Carolina de su Nord at in pessu aprovadu s'H2b, sa chi is mèdios mentovant comente “sa lege de su còmodu”». Una lege chi, pro su Boss, «atacat is deretos de is tzitadinos Lgbt in is logos de traballu». Is transessuales, dae como in susu (e finas a cando no at èssere acumprida sa re-assignatzione sessuale finamentas a livellu legale) ant a èssere custrintos a impreare còmodos e ispogiadòrgios cunforma a su sessu biològicu originàriu. Una cosa chi aiat chertu, a sa segura, finamentas sa deputada Elisabetta Gardini cando, in su 2006, si peseit a boghes postas contra a sa collega Vladimir Luxuria: «Tue – nargeit – non podes istare inoghe, bae·ti·nche a su de is òmines!».

Uniones Tziviles. Ràdiu Maria, don Livio: at a arribare s'interru fintzas pro Cirinnà

de Maurìtziu Sale

Deretos Silenzio in sala (dae «Su Re» de Juanne Columbu) URL imàgine

«Torrade·li duncas a Tzèsare su chi est de Tzèsare e a Deus su chi est de Deus», nargeit Gesùs (Mateu evangèliu 22,21) a chie li fiat pregontende si diat àere dèvidu o mancu pagare sas tassas a sos Romanos chi, a su tempus, fiant ocupende sa Palestina.

Su Family day e sa Costitutzione pigada a codditos cando cumbenit

Pàrrere de Màuru Piredda

Deretos femaleworld.it Url imàgine

Pro s'artìculu 29 de sa Costitutzione sa famìlia est una «sotziedade naturale fundada subra de sa coja». Sotziedade naturale. Natura. Cuntzetos bastantes, pro is sustenidores de sa familìa eterogenitoriale e de cussa ebbia. Imoe lassemus·nche a banda s'artìculu 2 (in ue si narat chi sunt reconnotos e amparados «is deretos inviolàbiles de s'òmine, siat che a singru, siat in is formatziones sotziales in ue s'acumprit sa personalidade sua»), e movamus·nos conca a su primu.

«Diseducativas, ingendrant timòrias». Su Mos e unos cantos istudentes tataresos contra a is bìsitas pastorales

de Màuru Piredda

Deretos Mos. Url imàgine

«S'omosessualidade si podet manifestare in sa primu fase de sa vida de una pessone (est a nàrrere a pitzinnia e in s'adolescèntzia) ma sa maturidade sessuale si nch'acumprit petzi in s'eterosessualidade». A su chi narant unos cantos istudiantes de su litzeu clàssicu tataresu (s'Azuni), custas sunt is paràulas de munsennore Atzei, pronuntziadas su 19 de su mese in pessu coladu in ocasione de sa bìsita pastorale sua.