Visualizzazione post con etichetta In curtzu. Mostra tutti i post
Visualizzazione post con etichetta In curtzu. Mostra tutti i post

08/04/18

Su 10 de làmpadas su votu pro sas Comunas

de Lisandru Beccu



Sunt 43 sas Comunas sardas chi, su 10 de làmpadas de ocannu, ant a annoare sos consìgios issoro. L'at comunicadu s'assessore de sos Entes locales Cristianu Erriu. Sa data at a èssere una ebbia (domìniga) dae sas sete de mangianu a sas ùndighi de sero. Sos ballotàgios eventuales, in sas comunas cun prus de 15.000 abitantes, ant a èssere su 24 de su matessi mese.

21/01/18

Amirallos...gente disconnota

de Maurìtziu Sale


Deretos lìberos 



B'aiat un'òmine de pagu prus o mancu trinta annos, a printzìpiu de s'otighentos chi  - pro li leare cabu a su mare, a su bentu e a sas malintragnas issoro - s'aiat imbentadu unu sistema pro lis pigare sos sestos. Pro lis medire alentu e verbore. Galu oe - a livellu internatzionale e cun totu sos eleboradores a disponimentu, sos satèllites e no isco cantos udreddos tecnològicos - est e abarrat sua, sa manera de nche li collire sas trassas a su tempus. Nos inditat cantu potzat dòlere un'iscavanada lìcuida o un'abentada traitora. S'òmine fiat Francis Beaufort, amirallu britànnicu. E pro oe nos dat contos giustos de sa surra chi nch'amus a bìnchere in Sardigna, sas oras imbenientes, cun corfos bene sestados de maestrale chi ant a lassare surcu ladu in sa memòria.

19/12/17

Poliomielite belle ispèrdida

de Lisandru Beccu


Sa noa de sas dies coladas, difùndida dae s'Organizatzione mundiale de sa salude, cundit su mundu de sa meighina de entusiasmu mannu. Su virus de sa poliomielite dae inoghe a pagos annos no at a esìstere prus gràtzias a sos vatzinos. In totu su mundu, in su 2017, a su mese de santugaine b'aiat 12 casos de maladia: 5 in Pàchistan e 7 in Afgànistan. «Podimus cumintzare a festare – at naradu su diretore de su programa pro s'eliminatzione de sa poliomielite Chris Maher, agiunghende chi – dae como in susu devimus dare su màssimu pro nch'ispèrdere sa maladia de su totu». Sa gherra contra a su virus cumintzeit in sos annos '50, cando si difundeint sos primos vatzinos e sas campagnas de preventzione. Si totu at a andare bene, sa poliomielite at a isparèssere in pagu tempus e at a resurtare sa de tres a pustis de pigota e peste bùula.

04/12/17

Una bandera cale si siat?

de Màuru Piredda


«Cussa no est una bandera nazista! Birgongiade·bos·nde!». Emmo, l’ant iscritu in italianu ebbia pro èssere modestos, ca si nono, connoschidores comente sunt de s’istòria e de sa cultura germànica, lu diant àere iscritu finamentas in tedescu. Brullas a banda, su bonu de sos anticomunistas (ca non si las aorrant sas ingiùrgias contra a sas “erìghinas”), cumpartzidores de cummentos seriales («Le pensioni...», «Le case popolari...», «Ha fatto anche cose buone...», «E allora le foibe?»), ant àpidu s’ocasione issoro pro connòschere unu detàlliu de s’istòria (no, non semus faeddende de sas càmeras a gas mentovadas dae Jean Marie Le Pen). Como, pro seguru, ant a ischire finamentas chi sa Prùssia non fiat un’apendìtziu de sa Rùssia. E si sa cosa sighit ant a ischire finamentas chi s’isvàstica fiat unu sìmbulu indù, chi su fàsciu litòriu de màdrighe romana l’impreaiant sos movimentos progressistas e gasi sighende. Un’ocasione istòrica s’in casu diant dèvere fotografare àteras banderas in logos chi cajonant notitziabilidade. Un’ocasione noa pro si pesare a boghes contra a sas “fake news” a pustis de s’impreu de sas chi sunt fartosas e farsas contra a àteros cristianos. In sa fotografia unos cantos istimadores de su kaiser Friedrich Wilhelm Viktor Albrecht von Hohenzollern.

26/07/17

In die de oe | S'assàchiu a sa caserma Moncada

de Lisandru Beccu


Sa die de oe sìngiat su cumintzu de sa rivolutzione cubana ghiada dae Fidel Castro pro nche rodulare su podere ditatoriale de Batista. Fiat su 1953 cando sos òmines de su Lider maximo tzucheint conca a sa caserma Moncada, pro chircare de si nd'impossessare e pro cumintzare a trasmìtere sos messàgios de propaganda contra a su regime. S'operatzione fuit unu fallimentu giai in su cumintzu. Sos òmines de Fidel fiant pagos e sas armas chi teniant non fiant adatas a un'interventu de cussa genia. Fuit custu su primu eventu de importu chi pongeit in motu su protzessu de liberatzione de s'ìsula.

25/07/17

In die de oe | Su Grandu Consìgiu isfidùtziat a Mussolini

de Màuru Piredda

Una setziada de su Gc de su fascismu - Deretos Luce

Su Grandu Consìgiu de su fascismu, in die de oe, voteit a majoria sa proposta de su gerarca Dino Grandi pro nche catzare a Benito Mussolini dae su guvernu de su Rennu de Itàlia. Su Re Vittorio Emanuele III, deretu, incarrigheit a Pietro Badoglio. Fiat su 1943 e pro su capitalismu italianu sa camisa niedda fiat oramai un’impèigu. Sos traballadores de sa Fiat, in su beranu de su matessi annu, aiant comintzadu a artziare sa conca e, in campu internatzionale, sa batalla de Istalingradu, marcheit una furriada de sos eventos bèllicos. A Mussolini l’arresteint, ma lu libereint sos paracadutistas tedescos a pustis de s’armistìtziu de s’8 de cabudanni. Su fascismu sigheit a guvernare una parte de s’Itàlia cun sa Repùblica sotziale italiana. Sa Resistènzia fagheit su restu.

24/07/17

In die de oe | Fausto Coppi binchet su Tour de France

de Màuru Piredda

Monumentu - Deretos Massimiliano Galardi

Fausto Coppi aiat in pessu bìnchidu su Giro d’Italia. Su 1949 pigheit parte a su Tour de France pro sa prima bia, ma su cumintzu non fuit de sos mègius. Petzi a sa de sete tapas si lasseit a palas sas positziones prus crìticas de sa classìfica binchende sa cronomètrica Les Sables d’Olonne/La Rochelle. S’àteru italianu a bìnchere una tapa, a pustis de tando, fuit Fiorenzo Magni, a sa de 10. Su toscanu besteit sa màllia groga fintzas a su 18 de trìulas, cando bi nche la “fureit” su cumpàngiu suo Gino Bartali. Ma cun sa vitòria de sa de 17 tapas, Coppi imponeit su domìniu suo. Tres sos pòdios conchistados; belle 11 sos minutos dae Bartali (segundu in classìfica); 81 sos puntos in sa classìfica iscaladores. De prus, su campione piemontesu fuit su primu a bìnchere in su matessi annu Giro e Tour.

23/07/17

In die de oe | S’iscoberta de Kepler-452 b

de Màuru Piredda

Kepler-452 b - deretos lìberos

A inghìriu de s’isteddu Keper-452, a 1400 annos ughe dae su sistema solare, b’at unu praneta simigiante a sa terra. S’iscoberta de Kepler 452-b (custu su nùmene chi l’ant postu) l’annuntzieit sa Nasa in die de oe, su 2015. Motu de rivolutzione in 385 dies, a chimbe bias prus maduru de su chi nos acasàgiat, Kepler 452-b est cunsideradu comente su “fradile mannu de sa Terra”.

22/07/17

In die de oe | Sos atentados de Breivik

de Màuru Piredda

Anders Behring Breivik - deretos Getty

Anders Behring Breivik, unu “bellu pegus” de sa dereta estrema norvegesa, disinneit de colare a s’istòria aprontende duos atacos chi cajoneint 77 mortos: 8 in Oslo pro more de un’auto-bomba in tretos de sos palatzos presidentziales; 69 in s’ìsula de Utøya isparende a sos giòvanos laburistas addòviados in cue pro unu campus istiale de su partidu. A Breivik – autore de una decraratzione europea de indipendèntzia – lu condanneint a 21 annos, sa pena prus manna prevìdida dae s’ordinamentu norvegesu.

20/07/17

In die de oe | Si nche morit Guglielmo Marconi

de Lisandru Beccu

Sas iscobertas, sos istùdios e sos imbentos suos li permiteint de otènnere su Nobel pro sa fìsica in su 1909. Guglielmo Marconi nascheit in Itàlia, in su 1874, e giai a pitzinnu , in domo sua etotu, cumintzeit a isperimentare e a ordimingiare cun sas frecuèntzias e cun sas undas eletro-mannièticas. Esperièntzias chi nche lu giugheint a una de sas iscobertas tecnològicas prus de importu: su sistema de comunicatzione sena filos. Aiat imbentadu sa telegrafia sena filos, mama de cale si siat àteru sistema de comunicatzione privu de collegamentos elètricos comente ràdiu, televisione e telèfonu. Si nche morgeit, in die de oe, a 63 annos. Fiat su 1937.

19/07/17

In die de oe | S'Irish Republican Army, a pustis de sas eletziones, suspendet su cunflitu

de Lisandru Beccu


Su 1997 fuit s'annu de sa vitòria de Tony Blair, cun su partidu laburista, in sas eletziones polìticas britànnicas. Eventu chi abergeit unas cantas ghennas a sas tratativas intre Ira e guvernu tzentrale pro sa re-unificatzione irlandesa. S'Irish Republican Army, in die de oe, detzideit de suspèndere su cunflitu armadu chi fiat interessende su Regnu Unidu. Su grupu armadu difundeit unu comunicadu chi ingendreit isperàntzias de abertura a su protzessu democràticu de paghe e espresseit sa voluntade de cuntratare sas rechestas irlandesas.

18/07/17

In die de oe | Naschet Estat Català

de Lisandru Beccu


Su 18 de trìulas de su 1922 su coronellu Francesc Macià fundeit Estat Català: partidu indipendentista catalanu cun rapresentatzione natzionalista e insurretzionalista. Su partidu, chi si definit interclassista, “gherrat pro s'indipendèntzia de sos Paisos Catalanos e pro un'ùnica limba ufitziale”. Su grupu est galu in atividade, resurtende su partidu indipendentista europeu prus betzu in pare cun su Sinn Fèin e cun su Euzko Alderdi Jeltzalea (Partidu natzionalista bascu). A dies de oe su movimentu diretu dae Jordi Mirò nch'at pèrdidu belle totu su potentziale eletorale suo, in favore de partidos prus mannos e istruturados che a Erc, Ciu e Cup.

17/07/17

In die de oe | Su primu impiantu de cunditzionamentu

de Lisandru Beccu


Nch'at coladu prus de 115 annos dae sa nàschida de su primu impiantu de cunditzionamentu. Fiat su 1902, in die de oe, cando Willis Haviland Carrier nch'ammanieit su primu imbentu suo de importu: unu sistema de infriscamentu pro controllare su calore e s'umididade in sos protzessos de imprenta. S'impiantu s'assimigiaiat giai meda a sos chi bi sunt in cummèrtziu como. Un'iscoberta manna chi, in sos istios caentes, nos faghet cumpangia in domo, in ufìtziu e in màchina.

16/07/17

In die de oe | S'Apollo 11 movet conca a sa luna

de Lisandru Beccu


Sa missione ispatziale americana de sa Nasa, Apollo 11, cumintzeit in die de oe. Fuit su 16 de trìulas de su 1969. In sa gherra eterna intre Urss e Iua, pro s'isvilupu de sas tecnologias aeronàuticas, sos americanos in antis de totus resesseint a nche cròmpere a s'ùnicu satèllite naturale de sa terra. Sa naedda cun su mòdulu lunare nch'esseit dae s'atmosfera terrestre ghiada dae s'endoreattore Saturn V e arribeit a sa luna su 20 de su matessi mese. S'eventu, chi nche giugheit a Armstrong e a Aldrin a tocare sa superfìtzie lunare, lu sigheint milliones de persones in totu su mundu.

15/07/17

In die de oe | Su golpe fartadu in Turchia

de Màuru Piredda


Tzocos in pratza de Taksim e in s'aeroportu Ataturk, carros armados, elicòteros, F-16, ordignos contra a su Parlamentu, politzia lealista contra a sordados golpistas, ocupatzione de sa televisione istatale. In die de oe, su 2016, su corfu de istadu «pro re-istabilire s'òrdine democràticu e sa libertade» in Turchia. Ma sena peruna fua de Erdogan, chi annangheit: «Ant ordidu un'atentadu contra a s'unidade, a sa solidariedade e sa soberania natzionale. L’ant a pagare». Su golpe farteit. Erdogan nd’esseit vitoriosu. Chi l’apat cajonadu issu o mancu, custa est sa beridade.

14/07/17

In die de oe | S’assàchiu de sa Bastille

de Màuru Piredda


S’istiu frantzesu de su 1789 fuit prus chi non caente. Sas contraditziones de cussa fase istòrica fagheint crèschere sa tendèntzia prus cunsighente intre sos rivolutzionàrios de su de tres istados, sa burghesia. Unu riflessu de s’arrennegu semper prus mannu de sa populatzione parigina. In die de oe s’acontessida sìmbulu de sa rivolutzione, ma sas orìgines las agatamus carchi die in antis. S’11 de trìulas sa destitutzione de su ministru de sas finàntzias Jacques Necker, cun ideas progressistas; su 12 su cumintzu de sas protestas; su 13 sa nàschida de sa milìtzia tzitadina; su 14 s’assàchiu de s’Hôtel des Invalides (in cherta de armas) e, a pustis, de sa Bastille (pro sa bruvura). Dae su 1880, su 14 de trìulas est die natzionale in Frantza.

13/07/17

In die de oe | Fogu italianu a su Narodni Dom

de Màuru Piredda


Su Narodni Dom (domo de su pòpulu) fiat sa sede de sas organizatziones de sos islovenos in Trieste. In intro b’aiat unu teatru, una banca, un’albergu (su Balkan) e unu tzilleri. Sos natzionalistas italianos, in die de oe, pongeint fogu a s’istrutura. Renzo De Felice faeddeit, pro s’ocasione, de su «batiju beru de s’iscuadrismu organizadu». In sa matessi die, su segretariu fascista locale, Francesco Giunta, isterreit una parlata càrriga de òdiu anti-islavu a pustis de sos intzidentes de Split (in ue morgeint duos italianos e unu croatu). «Est acabbadu su tempus de s’italianu masedu», si podiat lèghere in unu documentu fascista publicadu dae unos cantos giornales locales. A coa de su comìtziu sas framas fascistas.

12/07/17

In die de oe | Acabbat su de tres cungressos de su Comintern

de Màuru Piredda


S’Internatzionale comunista, nàschida comente partidu mundiale de sa rivolutzione a pustis de sa vitòria bolscevica, concrueit sos traballos de su de tres cungressos suos in die de oe. Fiat su 1921 e, in custa fase, sos comunistas registreint unos cantos passos a in segus de su movimentu operaju in unos cantos paisos. Su matessi annu, in su mese de ghennàrgiu, nascheit in Italia su Pcd’I de Gramsci e de Bordiga. In su cungressu mentovadu chistioneint meda de sa partzimenta dae su Partidu sotzialista e Lenin attacheit sa lìnia de Serrati e Lazzari. Pro su dirigente russu sos massimalistas teniant sa neghe de àere prefertu 14mìgia riformistas imbetzes de 58mìgia comunistas. Ma a su matessi tempus propongeit a su Pcd’I sa tàtica de su fronte ùnicu pro conchistare sas massas a sos prìntzipios marxistas rivolutzionàrios.

11/07/17

In die de oe | Fùbalu, sa copa de su mundu a s’Ispagna

de Màuru Piredda

Deretos Sky. Url imàgine

Sud Àfrica. 2010. In die de oe sa seletzione ispagnola bincheit su campionadu mundiale de fùbalu, giughende·nche a domo sa prima copa Fifa. Belle a sos concruos de sos tempos suplementares, Andrés Iniesta marcheit su gol de sa vitòria contra a sos olandesos. Sas vuvuzelas e su “waka waka” de Shakira acumpangeint cada gara de su torneu: ant a èssere galu fruschiende in sas origras de sos tifosos de sa natzionale italiana (campione mundiale de su 2006), giagarada a su primu turnu a pustis de sas proas làngias contra a Paraguay, Islovàchia e Zelanda Noa.

09/07/17

In die de oe | S'Argentina s'ischìrriat dae s'Ispagna

de Lisandru Beccu


S'Amèrica de giosso cumintzeit a connòschere tempos mègius cando sos istados chi nde faghiant parte disinneit de l'acabbare cun sa colonizatzione ispanniola. S'Argentina, che a sos àteros, in sos primos annos de s'otighentos, si pigheit su status de natzione indipendente, fiat su 9 de trìulas de su 1816. Sa formalizatzione arribeit a pustis de unos cantos annos de gherras e de batallas. Determinante fuit sa rivolutzione de maju (Revolución de Mayo) de su 1810 e in su matessi tempus sa crisi de s'imperu ispanniolu, intradu in cunflitu cun su frantzesu pro chistiones de tronu. A Argentina sas noas muinosas nch'arribeint deretu e sos notàbiles si colleint a pare pro formare unu guvernu nou, sa Primera Junta, chi non reconnoscheit prus su rolu de su vitzerè ispanniolu.