S’ae de Bonelli torrat a Sardigna

de Ànghelu Canu

Deretos: www.sardegnaambiente.it

“S'ae de Bonelli at a torrare a bolare in Sardigna”: a nde dare nùntziu est su situ de SardegnaForeste chi contat de su progetu Life “Aquila a-life” (LIFE16 NAT/ES/000235). Custu traballu punnat a ismanniare sos logos de su Mediterràneu otzidentale  in ue custu rapatze potzat istare, chirchende de recuperare un'ispètzie chi arriscat de si nch'ispèrdere.

Su 22 de martzu: sa Die de s'Abba

de Ànghelu Canu

Su 22 de martzu si festat sa Die Mundiale de s'Abba (in inglesu World Water Day), istituida su 1992 dae s'Assemblea de sa Natziones unidas in intro de su programma Agenda 21, su manuale de isvilupu sustenìbile chi movet dae sas diretivas de sa Cunferèntzia de Rio.

Sacheddos bio, s'Itàlia si ponet in règula

de Lisandru Beccu

Sacheddu nono, sacheddu emmo, sacheddu dae domo. Sunt custas sas chistiones chi ant abertu s'annu nou a pustis de s'atuatzione de sa diretiva europea 2015/720.

Prendas de Sardigna: su Sòrighe de padente

de Maurìtziu Sale

Fotografia manna:deretos Marco Marrosu. Fotografia minore: deretos Ras 

Est noa de sas dies coladas, su 24 de martzu, chi Marco Marrosu, classe 1972, naturalista tataresu espertu de escursiones a logu de monte e de iscalada isportiva, nche nd’apat sejadu unu grustigheddu. Mama e babbu cun sos minoreddos, chi s’ant fatu su nidu in costas de su Monte Oddeu, in su sartu de Durgali. Sende cosa bastante rara, at invitadu totu sos amantiosos  - dae sa pàgina sua de facebook - a non carcare cussas giuras, nessi fintzas a su 20 de maju, cando sos minoreddos ant a èssere a tretu de si mòvere a sa sola, sena s’agiudu e s’amparu de sos mannos. Sunt prendas, ùnicas e de grandu interessu iscientìficu in prus chi no umanu e, si cherimus servare e sarvare, in logu nostru, su chi nos abarrat in contu de natura e de ambiente, diat èssere cosa bona a l’ascurtare.

Màchinas a idrògenu: possìbile, auspicàbile, inevitàbile

de Maurìtziu Sale

Deretos Air liquide. Url imàgine

Francu sos estratores, nde sunt cumbintos belle totus, in su mundu. A sa segura nde sunt cumbintos sos trèighi chi nch'ant ammaniadu su Consìgiu pro s'Idrògenu, (Hydrogen Council), in Davos, Isvìtzera, sas primas dies de su mese de ghennàrgiu. Semus chistionende de bobbois in àmbitu automobilìsticu, Toyota, Daimler, Bmw, in àmbitu energèticu, Air Liquide, Shell e ferru-tranviàriu, Alstom, pro nde mentovare petzi unos cantos. Sa presidèntzia e sa vitze-presidèntzia pro tempore, a dae chi s'idea est nàschida cun issos, l'ant a leare, in òrdine, Takeshi Uchiyamada, giaponesu, amministradore in càrriga de su grupu Toyota e Benoît Potier, frantzesu, printzipale de Air Liquide.

Dae su 2025 diesel vietadu in bator tzitades

de Lisandru Beccu

Deretos Simone Ramella. Url imàgine

Sos sìndigos de bator intre sas tzitades prus mannas de su mundu cherent firmare s'impreu de sos motores diesel dae inoghe a deghe annos. Parigi, Madrid, Tzitade de su Mèssicu e Atene cherent punnare a megiorare sa calidade de s'àera e l'ant a fàghere cun sos intzentivos a s'impreu de veìculos alternativos e de bitzicletas.

Resumos climàticos e incoerèntzias polìticas

de Maurìtziu Sale

Deretos UNFCCC   URL imàgine 

Fiat su 1992, suta su controllu de s’Onu, chi aiant cumintzadu a nde faeddare, de clima. Fiat in Rio de Janeiro. Semper su matessi annu in New York aiant istituidu sa Cunventzione cuadru subra de s’evolutzione climàtica. Su 1995 - in Berlinu - nch’ammanieint su Cop 1 crompende·nche a su Mandadu de Berlinu chi proponiat una fase de chirca, de duos annos, pro cuncordare - Istadu cun Istadu - una sèrie de atziones contra a su disacatu. Su 1995, in Ginevra su Cop 2. Inie sos Istados Unidos de Amèrica cumintzeint a detare lege, inditende a sos àteros istados su chi diant àere dèvidu fàghere, ma sena bi leare parte e sena leare impinnos polìticos e programàticos. Su 1997 si nche fiant tramudados totus a Kyoto, a su Cop 3 pro sestare tàtica e istrategia de sa luta contra a sa crèschida istremenada de su calore terrestre. In Giapone bi fiant belle totus, francu Austràlia e Iua, pro istèrrere su protocollu famadu chi intreit in vigore petzi in su 2005.

Sa castàngia, frutu chi tinghet s'atòngiu

de Lisandru Beccu

Sa castàngia est unu de sos fundos a fògia caduca chi faghent parte de sa flora sarda. In s'ìsula, a como, nch'at pagu prus o mancu duamìgia ètaros de territòriu prantados a castàngia, in ue milli sunt destinados a sa produtzione frutìcula.

Tòssilo: su territòriu s'addòviat cara a su brusiadore

de Lisandru Beccu

Est prevìdida pro sàbadu chi benit sa manifestatzione, cunvocada dae Libe.r.u. e dae s'assòtziu temporàneu di ideas 14 dicembre, cara a su brusiadore de Tòssilo, in Macumere. A como sunt prus de 40 sos sugetos chi ant aderidu a s'initziativa: comitados, assòtzios, movimentos, sìndigos e tzitadinos lìberos.

Frantza: culleras, furchetas e gorteddos de plàstica finas a su 2020

de Màuru Piredda

Deretos Tpi. Url imàgine

Bator annos pro s'adeguare. Est custu su tempus chi su guvernu frantzesu, aprovende unu disinnu de lege pro sa «transitzione energètica» e sa «crèschida birde», at impostu a sos produtores de pratos, tassas, furchetas e culleras de plàstica. Dae su 2020 su divietu at a èssere totale e, dae tando, at a èssere possìbile prodùere petzi trastes biodegradàbiles, a tales chi potzant èssere compostados. Favorèvoles sos ambientalistas chi, in custu disinnu, bident unu resurtu de sa cunferèntzia parigina "Cop21". Ma b'at chie narat chi nono. S'assòtziu Pack2Go Europe, chi aunit sos produtores de imballàgios, diat chèrrere chi s'Ue intervèngiat contra a su paisu membru pro impèigos a sa «tzirculatzione lìbera de sas mercantzias». Pro su segretàriu generale Eamonn Bates non bi diat dèvere àere nemmancu garantzias pro s'ambiente ca nât chi, cun sa còntiga de sa biodegradabilidade, sa gente nch'at a imbolare totu peri sos sartos.

Pro Goletta Verde costas prus netas in Sardigna, Vènetu e Pùllia

de Lisandru Beccu

In sas costas italianas, cada 54 chilòmetros b'at unu giassu incuinadu dae sos iscàrrigos de sas fognas. Flussos de abba chi non nche colant in su depuradore. Pagu prus o mancu sunt totu in currispondèntzia de rios e canales e prus de su mesu sunt a curtzu a sas marinas.

In pagu prus de 7 meses amus consumadu sas resursas de su 2016

de Màuru Piredda

Ruet in die de oe su chi in sos mèdios de informatzione mundiales agatamus comente s'Earth overshoot day, est a nàrrere sa die de s'annu chi cumbinat cun s'acabbu de sas resursas terrestres a disponimentu. Dae oe, pro su chi pertocat a ocannu, semus subra-isfrutende su praneta. In su 2015 sa die ruiat su 13 de austu; in su 2000 in s'acabbu de cabudanni. Custu cheret nàrrere chi, annu cun annu, su consumu mundiale creschet. S'urtima borta chi s'impreu annuale de sas resursas cumbinaiat cun sa capatzidade de mama terra pro su matessi perìodu fiat in su 1970. Est su chi narat s'organizatzione Global footprint network.

Mèssicu, milliones de àrbores in sa gherra contra a s'incuinamentu

de Lisandru Beccu

Su rimèdiu prus lògicu a sos dannos ambientales cajonados dae s'òmine est su de su riprìstinu de sos padentes e de sos giassos birdes. Sas prantas sunt de importu mannu ca si nche tirant cantidades mannas de anidride carbònica, tratenent s'umididade, amparant su terrinu dae s'erosione e podent suspire fintzas sustàntzias tòssicas e incuinantes. S'idea chi ant àpidu in Tzitade de su Mèssicu movet dae inoghe.

Su tzinìberu. Àrbore chi nos marcat s’esistèntzia, s’istripile e s’identidade

de Maurìtziu Sale

Tzinìberu in su trèmene conca a mare. Còdula de Fùili. Marina de Durgali.

Sena colare dae sa prosa a sa poesia, sena chi nos bincat sa retòrica, sena èssere romànticos o durches che melàrgiu, podimus èssere amigos de su padente, rispetare·lu e istimare·lu comente chi siat parte nostra. Costadu, carena, coro, fìgadu o sàmbene matessi.

Unu ghiniberàrgiu est semper unu ghiniberàrgiu e unu tzinìberu est semper unu tzinìberu. Àrbores tòricos e nervudos, nòbiles e cun un’àmbriu millenàriu, belle fòssile. Podimus abbaidare e pensare a unu ghiniberàrgiu comente a unu  muntone de carasos antigos, cròmpidos dae baddu cale sumana. Fortes, malos a ispèrdere, asimètricos, trogigados, durches e marigosos a unu, nuscosos e fintzas mortos, forsis. Ma mai estintos.

S'ùlumu, àrbore seculare de linna bona

de Lisandru Beccu

Deretos lìberos. Url imàgine

S'ùlumu nche podet cròmpere finas a 30-40 metros de artària, creschende bene siat conca a sole e siat in logos umbrosos. Peri sos sartos no est raru a agatare prantas de 500 annos e de duos metros de diàmetru. Su nùmeru de sos ùlumos però est minimende a cajone de unu fungu chi lu faghet sicare, sa grafiosi.

Su teti, mata semper birde cun propiedades depurativas

de Lisandru Beccu

Pranta cun unu nùmene antigu (Smilax aspera in latinu), forsis pre-romanu. Su teti est una de sas matas prus connotas in Sardigna ca s'agatat in totue. Acumpàngiat sos padentes de èlighe e ammuntat sos muros burdos de sos sartos, ma at fintzas propiedades de profetu.

Ttip. Greenpeace bogat a campu 284 pàginas segretas: «Resone tenìamus a èssere oriolados»

de Màuru Piredda

 

http://www.ttip-leaks.org/

 

In s'agenda polìtica italiana, non ddoe at àpidu mai logu meda pro su Ttip, su tratadu transatlànticu in contu de cummèrtziu e investimentos intre Unione europea e Istados unidos de Amèrica. In pagos nd'ant chistionadu. Contra, a s'ispissu, ma cun una projetzione mediàtica prus chi non mìnima. Ma fintzas si in àteros logos, forsis gràtzias a opositziones guvernativas prus mannas e organizadas de is chi ddoe amus in s'istadu italianu, si nd'at chistionadu de prus, su bonu de is chistiones fiat semper cuadu. Ddoe at chertu un'atzione de trasparèntzia conduida dae sa setzione olandesa de Greenpeace: bogadas a campu 248 pàginas. «Custos documentos - leghimus in su situ de s'organizatzione italiana - nos ammustrant chi tenìamus resone a èssere oriolados. Cun custos negotziados segretos arriscamus de pèrdere is progressos achiridos cun grandu sacrifìtzios in contu de amparu ambientale e de salude pùblica».

S'isprecu alimentare in s'Ue balet 143 milliardos

de Lisandru Beccu

deretos greenreport.it, Url imàgine

Onni tzitadinu de s'Unione europea, cada annu, nche fùlliat 173 chilos de alimentos. Unu totale de 143 milliardos de èuros de isprecu a s'annu. In sos 28 istados europeos 88 milliones de tonnelladas de alimentos nch'andant deretos a intro de s'arga: su 70% arribat dae su consumu domèsticu, dae sos ristorantes e dae sas butegas a detàlliu.

Chervos dae Sardigna a Còrsica pro su repopulamentu

de Lisandru Beccu

Deretos sardegnadigitallibrary, Url imàgine

Chimbe chervos sardo-corsicanos ant torradu a populare su situ Natura 2000 de su Massif du rotondu, in sa comuna de San Petru di Venacu, in Còrsica. Faghent parte de su progetu duos mascros, duas fèminas e unu bitu. Su chervu, in s'ìsula “nustrale”, at àpidu problemas mannos in su sèculu coladu. Sa fase prus crìtica l'at tenta in su 1969, annu chi est isparèssidu de su totu fintzas a cajone de sa cassa illegale.

Incantos e disauras de Sardigna in unu documentàriu

de Lisandru Beccu

Est mòvidu eris dae Golòtene, organizadu dae ilMarghine.net, in un'àula consiliare prena (b'aiat pagu prus o mancu unas 120 pessones), su rodeu de su documentàriu Sardegna: il tramonto di un paradiso. Su traballu l'aiant giai presentadu su 27 de su mese coladu in sa sala Filipu Canu de Portu Turre, tzitade sìmbulu de su traballu, ma fintzas de incuinamentu.