Erdogan rispondet a Trump cun un'ambasciada turca in Gerusalemme

de Lisandru Beccu

Su sèberu de Donald Trump nche tramudare s'ambasciada americana a Gerusalemme, reconnoschende·la de facto comente capitale de Israele, at ingendradu tensiones e mùtrias malas in totu su mundu de s'oriente mesanu. Fintzas s'Onu voteit contra a su sèberu atuadu dae sos Istados Unidos.

In custas dies a achicare su fogu b'at pensadu Erdogan. Su presidente turcu at annuntziadu chi «Si Deus cheret, dae inoghe a pagas dies, amus a abèrrere s'ambasciada nostra in Gerusalemme Est». Est làdinu su riferimentu a sa voluntade de reconnoschimentu de sa Palestina promòvida dae s'Organizatzione de sa cooperatzione islàmica. A acontzare su su càrrigu, però, est intervènnidu fintzas su Ministru de sos Afares èsteros, Mevlut Cavusoglu narende chi sa Turchia at a abèrrere s'ambasciada in Gerusalemme petzi cando su mundu at a àere reconnotu s'istadu palestinesu.

In die de oe | S'Apollo 11 movet conca a sa luna

de Lisandru Beccu

Sa missione ispatziale americana de sa Nasa, Apollo 11, cumintzeit in die de oe. Fuit su 16 de trìulas de su 1969. In sa gherra eterna intre Urss e Iua, pro s'isvilupu de sas tecnologias aeronàuticas, sos americanos in antis de totus resesseint a nche cròmpere a s'ùnicu satèllite naturale de sa terra. Sa naedda cun su mòdulu lunare nch'esseit dae s'atmosfera terrestre ghiada dae s'endoreattore Saturn V e arribeit a sa luna su 20 de su matessi mese. S'eventu, chi nche giugheit a Armstrong e a Aldrin a tocare sa superfìtzie lunare, lu sigheint milliones de persones in totu su mundu.

In die de oe | Su cungressu americanu adotat sa Stars and stripes

de Màuru Piredda

Sas istrìscias arvas e rujas fiant 13 comente sas chi bentulant oe. Trèighi etotu fiant sos isteddos arvos subra de unu campu biaitu. Rapresentaiant sas colònias britànnicas chi su 1776 decrareint s'idipendèntzia dae Londra: Connecticut, Delaware, Geòrgia, Maryland, Massachusetts, New Hampshire, New Jersey, New York, Pennsylvània, Rhode Island, Carolina de su Nord, Carolina de su Sud, Virgìnia. Sa bandera l'adoteit su Cungressu in die de oe, su 1777 e dureit 18 annos, ca su 1795 sos Iua deveneint 15 cun s'annanta de su Kentucky e de su Vermont. A su presente sos isteddos sunt 50.

In die de oe | Naschet sa Chrysler Corporation

de Lisandru Beccu

S'iscoberta de su motore a combustione interna rapresenteit unu passu mannu in s'avantzamentu tecnològicu globale. Intre s'acabbu de s'otighentos e sos primos chimbanta annos de su noighentos, in totu su mundu cumintzeint a nàschere unas cantas fàbricas automobilìsticas. Una de sas prus nòdidas fiat sa Chrysler. Azienda fundada, in sos Istados unidos, su 6 de làmpadas de su 1925 dae Walter Chrysler. Fuit sa prima domo automobilìstica a progetare sas veturas cun s'impreu de sa galleria a bentu. Aina de importu mannu in s'isvilupu de sas linias aerodinàmicas. S'azienda pateit sa crisi de sos annos 2000 sena resurtare mai a si nche torrare a pesare. Dae su 2009 est parte de su grupu Fiat, divenende FCA (Fiat Chrysler Automobiles).

In die de oe | Acabbat sa gherra de su Golfu: sa prima

de Maurìtziu Sale

Deretos Steve McCurry  URL imàgine

Sa Gherra de su Golfu, locutzione antonomàstica pro Gherra de su Golfu Pèrsicu, cumintzeit su 2 de austu de su 1990 e  acabbeit pròpiu in die de oe, su 1991. Prus de 20mìgia sos mortos in ue belle 5mìgia fiant tziviles, nùmeros aprossimativos. Tocat a acrarire chi est connota comente sa prima, a dae chi in su giru de deghe annos, pagu prus o mancu, bi nd’at àpidu un’àtera, semper serente a su matessi golfu, ma mègius connota comente gherra de s’Iraq o segunda gherra de su Golfu: dae su 20 de martzu de su 2003 a su 15 de nadale de su 2011 e forsis galu in fieri.  Semper e cando, dae su puntu de annotu mediàticu, sa chi at singiadu sa cussèntzia colletiva, sa de un’opinione pùblica semper atenta e semper rebesta, est istada sa prima. Sos giornales de tando la poniant  - rumbulende·si·la unu cun s’àteru – semper in prima pàgina. Si diat pòdere pensare chi tenneret diferèntzias dae sas àteras gherras. Ma forsis no est gasi, ca a nche la sètzere subra de su caaddu informativu est istadu su fatu chi benderet.

Bendiat pàginas, bendiat publitzidade, bendiat e faghiat bèndere armas, bendiat fama e ranchidore. In prus chi no assentu polìticu pro o contra una banda o s’àtera. Diat èssere tropu longu e infadosu a nche collire inoghe e pròpiu sa die de s’ammentu, sas chi fiant sas trassas cuadas in palas de custa gherra vile e inùtile, in ue sas responsabilidades fiant bastante cumpartzidas in totu su mundu otzidentale. E, pro non nche rùere a intro de sa matessi bartza de su “villàgiu globale mediàticu”- comente l’aiat tzerriadu Stefano Beltrame, diplomàticu e iscritore veronesu - diat èssere mègius a l’ammentare petzi comente eventu istòricu, maleitu, dannàrgiu, inùtile comente a belle totus sos eventos de custa genia. Cun s’isperu chi potzat agiuare sas cussèntzias de oe, sabunadas in sete abbas, a torrare a cumprèndere su tempus chi nos tocat e chi galu nos at a tocare a bìvere.

In die de oe | Cassius Clay campione mundiale màssimu

de Maurìtziu Sale

Deretos lìberos  URL imàgine

Semus in su 1964. Cassius Clay, in die de oe, conchisteit su tìtulu mundiale de sos pesos màssimos: teniat in pessu 22 annos. Sa peus sorte  – suta sos corfos bene sestados –  li tocheit a Sonny Liston chi abbandoneit su disafiu in sa de sete ripresas. Clay fiat una creze de bobboi, tiraiat unu metru e norantunu e pesaiat unu cuintale o barda. Fiat mannu eja, ma teniat, subra de su tapete, un’elegàntzia e unu garbu chi galu oe sos atletas e fintzas sos amantiosos de su pugiladu si bisant. Non bi nd’at galu nàschidu àteru pùgile che a issu, nessi no in contu de sabiesa e de echilìbriu fìsicu e mentale, in prus chi non polìticu. Ammentemus in pare cun sa gràtzia e cun s’assentu suos, unos cantos faeddos chi pronuntzieit in contu de gherra. Paràulas graes giai mentovadas dae sa gazeta pro cummemorare sa die chi si nch’est mortu: «Sa cussèntzia mea – nargeit – non mi permitit de andare peri sos logos a isparare a frade meu, a calicunu prus iscuru o prus craru de mene o a carchi poberitu istasidu dae su fàmene, in mesu a su ludu, pro cuntentare e satisfare sa grandu potèntzia americana». 

In die de oe | Cuba: Guantanamo est americana

de Maurìtziu Sale

Deretos Wikimedia   URL imàgine

Torremus a 23 de freàrgiu 1903: Sos giornales de tando, in die de oe, tituleint: “Cuba cuntzedet sa Bàia de Guantanamo a sos Istados Unidos cun clàusula perpètua, duncas pro semper”. Ma sa veridade cale est? La tzedeint, l’allogheint o bi nche la secuestreint, ocupende·la cun sa fortza? Su guvernu cubanu, dae tando, cuntesteit annu cun annu sa presèntzia a manu de mere de sos americanos, cunsiderende·la pròpiu un’ocupatzione manu militari. Ma sos ogros de su mundu fiant totu pro sa presone americana de seguràntzia màssima e pro sas cunditziones inumanas de sos presoneris e nemos, in sos annos, si pregonteit ite b’aeret acontèssidu in realidade. 

Semper e cando sa die est una die nefasta pro su pòpulu cubanu comente iscumproant unos cantos artìculos serentes a s’argumentu e meresset duncas mentovu. Pro chie chèrgiat aprofundire, inoghe, inoghe e inoghe b’at bastante materiale. 

Sa protesta Sioux sighit in pare cun sos veteranos

de Lisandru Beccu

Deretos David Goldman, Ap/Ansa. Url imàgine

Mancari sas temperaduras bassas apant batidu fintzas su nie, sas protestas de sos nativos americanos contra a s'oleodotu andant a dae in antis. Dae cras finamentas 2.000 veteranos s'ant a aunire a sas manifestatziones in sustegnu de sos americanos nadios.

Sas protestas intre su Dakota setentrionale e meridionale sunt andende a dae in antis paritzos meses. S'oleodotu minetzat sas faldas acuìferas, sas resursas ìdricas e sos sitos de sa riserva de Standing Rock Sioux. S'infrastrutura, longa pagu prus o mancu 2.047 chilòmetros, diat dèvere trasportare chentinas de mìgias de bariles sa die traessende chimbanta conteas e chimbe istados: Dakota meridionale, Dakota setentrionale, Iowa e Illinois.

Manifestatziones contra a s'eletzione de Trump in sos Iua

de Lisandru Beccu

Deretos Kamil Krzacznski

Mìgias de persones, in sos Istados unidos, ant invasu sas carreras de sas tzitades printzipales pro protestare contra a s'eletzione de Donald Trump. In New York pagu prus o mancu 5mìgia persones si sunt addoviadas in Time Square cun manifestos in manu e aboghinende «Trump no est su presidente nostru!». Sa matessi cosa est acontèssida in San Francisco, in Boston, in Seattle, in Washington e in sas universidades.

Sa politzia at fintzas arrestadu unos cantos manifestantes chi fiant chirchende de intrare a sa Trump Tower, in Manhattan. Àteros sunt arribados a su puntu de pònnere fogu a sa bandera americana. Fintzas cara a sa Domo arva si sunt imbènnidas belle 3mìgia persones armadas de candelas comente signu de protesta patzìfica.

Petzi in Califòrnia b'at àpidu tensiones cun sa giustìtzia, in sa tzitade de Oakland sos politziotos ant dèvidu impreare su gas lagrimògenu.

Flòrida (Iua), degòlliu omòfobu: 50 mortos

de Màuru Piredda

Omar Mateen, unu pitzocu de origine afgana de 29 annos, est intradu a unu locale gay, su Pulse de Orlando, in Flòrida, e at comitzadu a isparare ochiende 50 pessones. 53 sos fertos. Est intervènnida sa politzia chi, intrende·nche a intro, l'at mortu. Non si cumprendet si su movente siat petzi de màdrighe omòfoba o finamentas islamista. A su chi narat s'Fbi, su pitzocu fiat unu simpatizante de s'Isis.

Adiosu Ali, abe e mariposa de s'isport e de s'impignu sotziale

de Mamàliu Pibesa

Deretos telegraph. Url imàgine

 

Si nch'est mortu in s'ospidale de Phoenix Cassius Marcellus Clay Jr., est a nàrrere su grandu Muhammad Ali. Su pùgile istadunidensu, nàschidu in Louisville (Kentucky) su 17 de ghennàrgiu de su 1942, aiat 74 annos. Dae 30 annos fiat gherrende contra a su Parkinson, un'aversàriu prus forte de Sonny Liston, de Joe Frazier e de George Foreman.

Batèrios resistentes: primu casu in sos Iua

de Lisandru Beccu

Deretos huffingtonpost.co.uk, Url imàgine

Sos dotores americanos ant registradu su primu casu de batèriu chi resistit a totu sos antibiòticos connotos. S'allarme est mòvidu dae sos tzentros de controllu e de preventzione de sas maladias.

Sìria, s'impignu russu pro Assad chi no agradat a s'otzidente

de Màuru Piredda

Wikimedia

«Amus agiuadu, sighimus a agiuare e amus a agiuare in su tempus benidore su guvernu sirianu frunende a s'esèrtzitu suo totu su chi ddi bisòngiat». Cun custas paràulas su ministru de is afares èsteros russu, Sergej Viktorovič Lavrov, at cunfirmadu s'impignu de Mosca in favore de Bashar al-Assad e contra a s'Isis.

Luìs Carriles, su terrorista de sa Cia ricoveradu in Miami

de Maurìtziu Sale

deretos Cuba Informacion

Su terrorista e ex-agente de sa Cia Luis Clemente Faustino Posada Carriles alias Bambi, nch'est ricoveradu in s'ospidale a cajone de un'intzidente istradale chi at àpidu in Miami (Iua). Carriles est connotu in logu nostru pro duas resones: fiat su mortore de Fabio Di Celmo in su 1997 e mescamente ca dae su 1976 fiat unu de sos membros de sa "operatzione Gladio" (nàschida a bisu de sos ideòlogos pro defensare s'Europa dae un'invasione soviètica) chi si fiat evòlvida in Itàlia suta su controllu de duos de sos polìticos italianos prus ambìguos e potentes: Frantziscu Cossiga e Giulio Andreotti.

Istados unidos, su sotzialista Sanders punnat a bìnchere is primàrias de su Pd contra a Clinton

de Màuru Piredda

Wikipedia

Si amus bidu chi in sa terra de Albione Jeremy Corbin est a proa a pigare sa ghia de su partidu Laburista, in is Istados unidos est essende a campu sa candidadura de su senadore sotzialista Bernie Sanders.

St. Louis (Istados unidos), un'àteru afroamericanu mortu dae sa politzia

de Màuru Piredda

Wikimedia

In is retes sotziales ddoe at chie at giai mudadu una fràsia nòdida bogada dae una pellìcula de Sergio Leone: «Cando un'afroamericanu s'imbenit a unu politziotu armadu, s'afroamericanu est un'òmine mortu». S'ùrtimu est Mansur Ball-Bey, unu pitzocu de 18 annos fertu a morte in Saint Louis, in s'istadu de su Missouri.