In die de oe | Sa Germània nche tramudat sa capitale dae Bonn a Berlinu

de Lisandru Beccu

Cun sa derrota de su muru de Berlinu e cun s'unificatzione de sa Germània, su parlamentu tedescu detzideit de nche tramudare sa capitale dae Bonn a Berlinu. Acontesseit in die de oe, fiat su 1990. Bonn a un'ala ischiat bene chi fiat una capitale provisòria, ma a s'àtera ischiat fintzas chi Berlinu nche fiat tropu a curtzu a sa làcana polaca. Sa detzisione de su parlamentu però, cun 337 votos contra 320, nch'ispodesseit su tìtulu a sa tzitade de sa Vestfalia e lu cunsigneit a s'ex tzitade prussiana.

In die de oe | S’Exsurge Domine contra a Martin Luther

de Màuru Piredda

Su paba Leone X promulgheit sa bulla “Exsurge Domine” contra a sas 95 tesis de Martin Luter, su frade agostinianu de Sassònia chi cheriat reformare sa Crèsia. Sa bèndida de sas indulgèntzias pro acumprire sos traballos in sa Basìlica de Santu Pedru cajoneit s’arrennegu de Luter, ma sas 95 tesis non fiant una cramada a sa partzidura de sa Cresia catòlica. Cun sa “Bulla contra erro res Martini Lutheri et sequatium”, emìtida su 1520, in die de oe, su papa tzensureit 41 tesis e minetzeit s’iscomùniga. Chi arribeit s’annu a pustis.

In die de oe | In Germània naschet sa RAF

de Lisandru Beccu

Sas protestas de sos istudiantes, in sos annos sessanta, abergeint sas ghennas a unos cantos movimentos extra-parlamentares in totu s'Europa. In Germània, su 14 de maju de su 1970, nascheit sa Rote Armee Fraktion, connota mègius comente Raf. Su grupu armadu de manca e de màdrighe marxista-leninista lu fundeint Andreas Baader, Ulrike Meinhof, Gudrun Ensslin e Horst Mahler. Sos atentados fiant indiritzados a sa Repùblica federale e a sos òrganos de seguresa: politzia e esèrtzitu. S'atzione prus rebesta issoro fuit sa de su secuestru e morte imbeniente de Hanns-Martin Schleyer, presidente de sa confindùstria tedesca e ex membru de su Partidu nazista. In sos annos in fatu sa Raf tengeit cuntatos fintzas cun organizatziones de sos àteros istados comente Action directe (Frantza) e Brigate rosse (Itàlia). S'atividade de su grupu acabbeit in su 1998 cun una lìtera imbiada a un'agentzia de imprenta: «Belle 28 annos a oe, su 14 de maju de su 1970, fiat naschende sa Raf cun un'atzione de liberatzione. Oe acabbamus custu progetu. Sa gherrilla urbana in sa forma de sa Raf, como, apartenet a s'istòria».

In die de oe | Sa bandera ruja in su Reichstag

de Màuru Piredda

 

Berlinu deviat èssere sa capitale de s'imperu millenàriu bisadu dae Adolf Hitler. Ma in die de oe, su 1945, sa bandera ruja cugugeit su Reichstag e cale si siat disìgiu suprematista de una ratza subra de sas àteras. Sa batalla berlinesa cumintzeit su 16 de abrile e sos sovièticos, ghiados dae sos marissallos Georgij Žukov e Ivan Konev, avantzeint finas a sa conchista de sa tzitade perdende prus de 78mìgia sordados. 400mìgia sos militares tedescos intre sos mortos e sos fertos; 479mìgia sos presoneris. Su generale Helmuth Weidling, annuntzieit sa resa cun custos faeddos: «Su Führer s'est mortu su 30 de abrile abandonende sos chi l'aiant giuradu fidelidade. Devotos a sos òrdines suos, bois sordados tedescos fìais prontos a sighire sa cumbata pro Berlinu mancari […] teniat pagu sentidu sighire a resìstere. Sessade cale si siat forma de atividade bèllica. Cada ora de cumbata diat illoghiare sas suferèntzias de sa populatzione tzivile e de sos fertos nostros. De acordu cun su cumandu supremu de sas trupas sovièticas, bos pedo de depònnere sas armas como etotu».

In die de oe | Hitler cundennadu pro su corfu de istadu “de sa birreria”

de Màuru Piredda

In sa foto Lundendorff e Hitler. Deretos lìberos

Chimbe annos de presone. Custa sa sentèntzia emìtida in die de oe, su 1924, pro Adolf Hitler. Chimbe annos de presone pro àere aprontadu su corfu de istadu de s'annu in antis, su de sa birrerria, pro nos cumprèndere. S'ocasione fiat sa de sa parlata de Gustav Ritter von Kahr, ditatore de sa Baviera, in sa Bürgerbräukeller, s'8 de santandria. Hitler, che a un'atore, nch'intreit a sa sala e, iscortadu dae sos òmines de su Sturmabteilung, ispareit unu corfu de pistola in àeras custringhende von Kahr a si callare e a lu sighire a un'aposentu. Presentes finamentas Otto von Lossow (cumandante de sa Reichswehr in Baviera) e Hans von Seisser (cabu de sa politzia de istadu), àteras duas cambas de su triumviradu chi Hitler cheriat a costàgiu in cussa aventura. Su babbu de su nazismu otengeit finamentas su sustennu de su generale Erich Ludendorff, un'àteru bellu pegus annestradu a s'inferru de sa gherra. Cun tremìgia òmines in fatu, Hitler e Ludendorff martzeint conca a su ministèriu de sa Gherra. Sena peruna possibilidade, però, de nche cròmpere a su resurtu disigiadu. Una bia impresonadu, Hitler cumintzeit a iscrìere su Mein Kampf. Su restu l'ischimus. Lu dìamus dèvere ischire.

In die de oe | Su tratadu de Brest-Litovsk intre Rùssia e Germània

de Màuru Piredda

Sa prima pàgina de su tratadu. Deretos lìberos

«Pane, paghe e terra», nargeint sos bolscevicos in su 1917. Faeddos determinantes pro sa conchista de sos operajos e de sos massajos a su programa rivolutzionàriu. «Proponimus, deretu, a totu sos pòpulos belligerantes e a sos guvernos issoro, su cumintzu de sas tratativas pro una paghe giusta e democràtica», decreteit su segundu cungressu de sos soviet a pustis de sa conchista de su poderiu. Prima gherra mundiale e rivolutzione russa fiant, duncas, duos eventos ligados a pare. Ma a sa paghe giusta e democràtica non bi crompeint, ca su tratadu de Brest Litovsk, firmadu su 1918 in die de oe, marcheit una vitòria de sos impèrios tzentrales in su fronte orientale nointamen sa derrota generale issoro.

In die de oe | Germània: cumintzant sos traballos pro sa prima ferrovia

de Lisandru Beccu

Deretos delcampe.net

Nch'at coladu 183 annos dae su collocamentu de sa prima traessa. In die de oe, su 19 de freàrgiu de su 1834 cumintzeint sos traballos pro sa prima lìnia ferroviària tedesca. Su collegamentu de sete chilòmetros, chertu dae su Re de Baviera Ludwig I, uneit Nürnberg a Fürth e intreit in servìtziu a pustis de un'annu e duos meses. In su biàgiu inaugurale, su trenu, chi giughiat belle 200 persones, registreit sa velotzidade màssima de 35 chilòmetros oràrios. Su tràficu de sas mertzes, imbetzes, cumintzeit a pustis de ses meses, cun su trasportu de duas càscias de birra.

Mònacu de Baviera, isparatòria in unu tzentru cummertziale. Mortos, fertos e dudas

de Màuru Piredda

Deretos Ansa/Ap. Url imàgine

Est unu giòvanu tedescu-iranianu de 18 annos (e no unu "commando", comente si naraiat a comintzu) s'autore de s'isparatòria de eris. Su fatu est acontèssidu in tretos de su tzentru cummertziale Olympia, in sa capitale bavaresa, a oras de sas 18.00. A su chi naraiant sas fontes ufitziales fiant tres sos mortos e prus de deghe sos fertos. Àteras boghes (a comintzare dae sos mèdios tedescos) faeddaiant de ses pessones intre sas chi aiant pèrdidu sa vida in s'atacu. Su nùmeru nch'est cròmpidu a noe e finamentas su pitzocu, una bia acumpridu su disinnu e a pustis de sa fua, s'est mortu. A su nessi, gosi paret. Galu non si cumprendet sa màdrighe de s'acadessimentu. Deretu est essida a campu s'ipòtesi de su terrorismu, ma sa Politzia e su Spiegel ant impreadu su cuntzetu de “Amoklauf”, est a nàrrere ira omitzida. Su mistèriu s'est fatu prus mannu istende a su chi ant intesu unos cantos testimòngios presentes in cue. «Tedescu so, istràngios de merda», paret chi apat aboghinadu cando chi fiat isparende. Pro custu motivu b'at galu prudèntzia dae banda de sos incuirentes. Baddu si sa matessi prudèntzia l'amus a agatare in sos mèdios “de domo nostra”. Isis o mancu, ant a èssere issos a bìnchere si si diat ingendrare e ispainare su clima de psicosi.

Germània e Frantza a s'àtera semifinale

de Màuru Piredda

Incarca subra de s'imàgine pro l'ismanniare

Sa Germània e sa Frantzia ant binchìdu in sos cuartos contra a s'Itàlia e a s'Islanda e nche sunt cròmpidas a sa segunda semifinale de custu campionadu, sa de su 7 de trìulas.

Frantza, Germània e Bèlgiu bolant a sos cuartos. Oe Itàlia-Ispagna e Inghilterra-Islanda

de Màuru Piredda

Incarca subra de s'imàgine pro l'ismanniare

  

Frantza, Germània e Bèlgiu bolant a sos cuartos a pustis de sas partidas de eris contra a s'Irlanda, a s'Islovàchia e a s'Ungheria. Sos frantzesos, vitoriosos gràtzias a duos gol de Griezmann (sos aversàrios fiant in vantàgiu dae su segundu mimutu cun Brady), ant a giogare su 3 de trìulas contra a sa chi at bìnchere su disafiu intre Inghilterra e Islanda. Boateng, Gomez e Draxler sunt imbetzes sos marcadores tedescos. Islovàchia pagu atzuda ma agigu malassortada: Özil s'at faddidu unu rigore. Chie at a giogare contra a sos panzer? Sos ispagnolos o sos italianos? Grandu proa de su Bèlgiu (aversàriu imbeniente de su Galles). Bator sos gol signados dae Alderweireld, Batshuayi, Hazard e Carrasco.

Germània e Polònia torrant a bìnchere crompende·nche a 7. Derrota Ucraina, peruna cualificatzione

de Màuru Piredda

Incarca subra de s'imàgine pro l'ismanniare

Sos duos disafios chi ant serradu su girone de cualificatzione de su grupu C los ant bìnchidos sa Germània (contra a sos nord-irlandesos) e sa Polònia (contra a s'Ucraina). Ambas partidas cun su resurtu de 1-0. Pro sos tedescos at signadu Mario Gomez a su de 29 minutos; pro sos polacos Blaszczykowski a su de 54. Nointamen sos sete puntos pro ambas natzionales, sa Germània nch'est in su cùcuru de sa classìfica gràtzias a sa mègius diferèntzia gol.

Germània – Polònia sena gol: ambas a 4. Surra noa pro s'Ucraina

de Màuru Piredda

Incarca subra de s'imàgine pro l'ismanniare

S'Ucraina at torra pèrdidu. Duas sas retes de sos nord-irlandesos, ambas in su segundu tempus: a su de 49 minutos McAuley cun sa conca serbidu dae unu tiru traessu; a su de 94 cun McGinn a pustis de sa parada de Pyatov. Sena gol su disafiu intre Germània e Polònia, nointamen sas ocasiones chi ant tentu ambas sas iscuadras.

Germània e Polònia, bonu su comintzu. A zeru Irlanda de su Nord e Ucraina

de Màuru Piredda

Incarca subra de s'imàgine pro l'ismanniare

1-0. Est su resurtu de sa partida intre Polònia e Irlanda de su Nord. Gol de Milik a 6 minutos dae su comintzu de su segundu tempus. Sa Germània, imbetzes, at bìnchidu contra a s'Ucraina gràtzias a Mustafi (a su de 19 minutos) e Schweinsteiger (a su de 92). Sas iscuadras de su grupu C s'ant a torrare a disafiare su 16 de custu mese.

Europeos 2016, sas iscuadras e sos disafios de su grupu C

de Màuru Piredda 

 

Incarca subra de s'imàgine pro l'ismanniare

 

Polònia e Ucraina sunt sas duas natziones chi, bator annos a como, ant organizadu su campionadu europeu. Ocannu si nch'agatant in su matessi grupu e, ambas iscuadras, punnant a fàghere mègius de tando. Sa Polònia fiat arribada ùrtima in su girone suo (comente in su 2008). S'Ucraina non nche crompeit a sos otavos pro more de sas derrotas contra a sa Frantza e a s'Inghilterra (non basteit su 2-1 contra a s'Isvètzia). Prima bia assoluta, imbetzes, pro s'Irlanda de su Nord ghiada dae Michael O'Neill. Blasonada de su grupu sa nationalmannschaft tedesca. Tres sos tìtulos conchistados: in su 1972 (3-0 contra a s'Unione soviètica), in s'80 (2-1 contra a su Bèlgiu) e in su 1996 (2-1 contra a sa Repùblica Tzega).

Germània, bator mortos in sos allagamentos

de Lisandru Beccu

Deretos ANSA/EPA. Url imàgine

Su bilantzu de sos mortos nch'est pigadu a bator. S'abba de custas dies at inghenugradu su sud-ovest de sa Germània.

In sa tzitade de Schwaebisch Gmuend sunt mortas duas pessones, un'òmine e su pompieri chi fiat chirchende de lu sarvare. In Schorndorf, a una pitzinna de 13 annos l'at investida unu trenu. Fiat chirchende amparu in suta de unu ponte ferroviàriu. Su de bator est un'òmine de 60 annos chi est mortu in unu parchègiu suterràneu.

S'abba, ruta a tragonaja, at fatu dannos fintzas in Baviera, cajonende dannos graes in sa zona de Mittelfranken. Petzi in sa regione de Baden-Wuerttemberg b'at àpidu prus de 2.200 rechestas de agiudu.

Germània, cun Zanzu s'educatzione sessuale in 12 limbas. Ma in Itàlia ddoe at chie abòghinat contra a s'«invasione»

de Màuru Piredda

Imàgine pigada dae zanzu.de

Zanzu est unu progetu de primore ammaniadu dae duos entes nord europeos: Sensoa (tzentru fiammingu de salude sessuale) e Bzga (tzentru tedescu de educatzione sanitària), ambos in collaboratzione cun is duos ministèrios cumpetentes. Su resurtu de su traballu issoro est unu situ internet (zanzu.de) aprovadu dae unu comitadu internatzionale chi includet rapresentantes de s'Oms. Pro carchi giornale italianu est unu manuale indiritzadu a is istràngios pro ddis imparare a «copulare cun is fèminas europeas». Pro carchi polìticu est una «proa tècnica de invasione». Intrende·nche a su situ agatamus ses setziones (su corpus, sa pranificatzione familiare, is infetziones, sa sessualidade, is relatziones e is sentimentos, is deretos e sa legislatzione) chi podent èssere esploradas in 11 limbas (tedescu, inglesu, frantzesu, ispanniolu, russu, turcu, àrabu, bùlgaru, polacu, albanesu, rumenu e olandesu). Duncas?

Regionales tedescas, crèschida manna de sa dereta populista

de Màuru Piredda

Incarca subra de s'imàgine pro dd'ismanniare

Alternativa pro sa Germània est unu partidu nàschidu pagu prus de tres annos a imoe. Euro-dudosu, natzionalista e anti-islàmicu, at regortu su sentidu prus iscurigosu de chie, cunforma a sa crisi, est in cherta de rispostas dae dereta. In su 2013 non nche barigheit, de pagu, sa pertzentuale rechèdida pro nch'intrare a su Bundestag, ma in is europeas de s'annu a pustis otengeit prus de su 7% ponende·nche a Istrasburgu 7 eurodeputados (in su grupu ossimòricu de is cunservadores e de is reformistas). Eris, in ue est andadu peus (est a nàrrere in Renània-Palatinadu), nch'at coladu su 12% de is cunsensos. Conchistada sa de tres positziones finamentas in su Bader-Württemberg cun su 15%. A su pòdiu de prata ddoe est cròmpidu in Sassònia-Anhalt, pighende pagu prus o mancu sa matessi pertzentuale chi, chimbe annos a imoe, fiat de sa manca (die Linke, chi at pèrdidu prus de su 7%). Is regionales de eris rapresentant una derrota pro Angela Merkel, chi perdet cunsensos in totue. Birdes e Spd creschent petzi, de pare a pare, in su Bader-Württemberg e in Renània-Palatinadu. In custas duas regiones sa manca est istàbile, in su pagu.

Eletziones in Germània. Momentos dìligos pro Merkel. Cunfirma o botzadura?

de Maurìtziu Sale

Deretos Sean Gallup/Getty Images URL imàgine

Sos tedescos ant a votare oe in tres regiones: Rheinland-Pfalz, Baden-Wuerttemberg e Sachsen-Anhalt. Unu votu pagu sulenu, suta sa pressione de sa crisi nàschida a pustis de s'abertura chi Angela Mekel at adotadu cun sos emigrantes. Fintzas in Germània, comente est acontessende pagu prus o mancu in totu Europa, sos partidos devent gherrare cun sos votantes chi galu no ant leadu positzione firma. Sos chi no ischint a ue si dare. Sos chi no ant galu disinnadu si votare o mancu o a chie, intre sos 12,7 milliones de eletores. Sunt unu 35/40% cunforma a sas regiones de riferimentu. Su Cdu diat pòdere pagare sos disinnos de Merkel in contu de emigrantes. 

Sos sotzial-democràticos de Sigmar Gabriel sunt dados in mèngua pagu prus o mancu in totue. Ma s'elementu chi pesat prus anneu intre sos osservadores polìticos est sa cunfirma chi diat pòdere otènnere s'Alternative fuer Deutschland (Afd) de Frauke Petry. Sa dereta populista tedesca, in sas tres regiones in ue oe si votat, est acreditada cun pertzentuales de su 10% o barda. Nùmeros chi li diant permìtere de nche barigare sa làcana prevista dae sa lege eletorale e de nch'intrare duncas a sos parlamentos regionales. Sos sègios ant a serrare a ora de sas ses de bortaedie. Sos sondàgios chi sos giornalistas ant a leare in s'essida dae sas urnas, ant a èssere difùndidos in tempus reale.

Immigrados e integratzione. Sos inditos de sa Germània

de Maurìtziu Sale

Deretos Bundesregierung/Bergmann URL imàgine

Unos cantos meses a oe, Angela Merkel aiat pronuntziadu custos faeddos «B'amus a reventire». Fiant paràulas solennes, assutas. Teniant s'àera de una promissa fata dae chie ischit su chi est faghende. Su tenore de chie cheret dimustrare a su mundu sas cumpetèntzias suas. E fiant faeddos riferidos a su drama de s'immigratzione. A sas mìgias e mìgias de disamparados chi fiant carchende die cun die sa terra de Germània. In chirca de mègius vida. O petzi in chirca de una vida cale si siat. A dae chi su bonu sunt mòvidos, e galu movende sunt, dae logu rebestu e orrorosu in ue vida forsis est unu faeddu disconnotu.

Abba de Colònia e fragu de prepotèntzia maschile/otzidentale

de Màuru Piredda

Deretos Wolfgang Rattay/Reuters. Url imàgine

Karl Marx naraiat chi «su burghesu bidet in sa mugere petzi un'istrumentu de produtzione». Nch'at coladu 168 annos dae s'imprenta de "Su manifestu" iscritu in pare cun Friederich Engels, ma paret chi a intèndere opinionistas de "domo nostra" in contu de "fèminas nostras" siat comente a ddis dare resone. A Marx e a Engels, naturale. Su chi est acontèssidu in Colònia, in Germània, galu faghet chistionare sa gente in is dibatas issoro mediadas dae una cale si siat boghe televisiva o dae cale si siat messàgiu in sa rete. «Is fèminas nostras - gasi su tweet de Bruno Vespa - a ddas ant a dèvere tìmere is trumas de immigrados? A pustis de is abusos in Germània, nde chistionamus in Porta a porta».